Γέλων

Κατά τον Ηρόδοτο, γεννήθηκε το 540 π.Χ στην Τήλο.
Μεγαλύτερος γιος του Δεινομένη, απόγονος του Τηλίνη και αδελφός των Ιέρωνα, Πολύζηλου και Θρασύβουλου.
Μεγάλος τύραννος της Γέλας και αργότερα των Συρακουσών αλλά και ονομαστός Ολυμπιονίκης.
Νυμφεύεται την κόρη του Θήρωνα, τύραννου του Ακράγαντος, στον οποίο δίνει για σύζυγο την ανιψιά του. Έτσι η Γέλα και η Σικελία γίνονται σύμμαχοι.
Το 488 π.χ. στους 73ους Ολυμπιακούς αγώνες κερδίζει στην αρματοδρομία τεθρίππου και χαρίζει στους Δελφούς το άρμα του καθώς και ένα χάλκινο άγαλμα και ένα τρίποδο με επιγραφή του ποιητή Σιμωνίδη.

Στην αρχή διατελεί στρατηγός της Γέλας, γιατί είναι τολμηρός και ανδρείος, «άμουσος» όμως κατά τον Αιλιανό. Την εποχή αυτή δολοφονείται ο άρχοντας Κλέανδρος (493-492 π.Χ.) του Παντάρου, από τον πολίτη της Γέλας Σαβύλο, μετά από επτά χρόνια διακυβέρνησης της πόλεως. Στον θρόνο ανεβαίνει ο αδερφός του Ιπποκράτης, ο οποίος προβιβάζει τον Τήλιο Γέλωνα στο ανώτατο αξίωμα του αρχηγού του Ιππικού.
Όταν πεθαίνει ο τύραννος Ιπποκράτης, ο Γέλων με πραξικόπημα καταλαμβάνει την εξουσία σκοτώνοντας τους γιους του τυράννου και έχοντας το στρατό με το μέρος του.
Σε καταστρεπτικό σεισμό που γίνεται στη Ρόδο, από τους πρώτους που σπεύδουν να βοηθήσουν είναι και ο Γέλων με τον αδελφό του Ιέρωνα. Στέλνουν εκατό αργυρά τάλαντα και παραχωρούν ατέλεια στα εμπορεύματα της Ρόδου.
Λίγο αργότερα φιλοδοξεί να ενώσει τις ελληνικές πόλεις της Σικελίας σʼ ένα βασίλειο και το κατορθώνει. Από τότε έχουμε το φημισμένο ελληνικό βασίλειο της Σικελίας και της Νότιας Ιταλίας.

Το 485 π.Χ. εκμεταλλεύεται την εμφύλια διαμάχη των Συρακουσών υποστηρίζοντας τους εκτοπισμένους Γομόρους ή και Γαμόρους, οι οποίοι καταφεύγουν στις Κασμένες (αποικία των Συρακουσών) και ζητούν την βοήθεια του Γέλωνα. Κατορθώνει δε να τους ξαναφέρει στην πόλη και έτσι αναγνωρίζεται τύραννος των Συρακουσών το 485 π.Χ. τα νομίσματα που κόβει έχουν τη μορφή του προσώπου του απʼ την μία όψη και ένα άρμα από την άλλη.
Παίρνοντας αυτή τη θέση παραχωρεί την Τυραννία της Γέλας στον αδερφό του Ιέρωνα και ο ίδιος μεταφέρεται στις Συρακούσες, όπου και η έδρα της εξουσίας του.
Η δημιουργία αυτού του διπλού κράτους Γέλας – Συρακουσών από τον Γέλωνα είναι το σημαντικότερο γεγονός στην ιστορία της Σικελίας.

Οι Συρακούσες γνωρίζουνε μεγάλες δόξες στις ημέρες του και στολίζονται με καλλιτεχνικά μνημεία, με ναούς, αγάλματα και μεγαλοπρεπή ανάκτορα. Ακόμη, το περίφημο θέατρο των Συρακουσών που σώζεται μέχρι σήμερα ιδρύεται την εποχή του.
Κατά την τυραννία του οργανώνει ισχυρό στρατό από 20.000 άνδρες, θωρακισμένους ιππείς και στόλο από 200 τριήρεις. Έτσι οι Συρακούσες γίνονται ακαταμάχητες και θεωρούνται ως η ισχυρότερη πόλη της Σικελίας. Παράλληλα αναπτύσσει την γεωργία, την ναυτιλία, το εμπόριο τις τέχνες και τις επιστήμες σε βαθμό που την καθιστά την πλουσιότερη πόλη.
Όταν η Ελλάδα κινδυνεύει από την εκστρατεία του Ξέρξη το 480 π.Χ. οι Σπαρτιάτες ζητούν τη βοήθειά του και εκείνος δέχεται να τους ενισχύσει με μεγάλη δύναμη στρατού και στόλου και ταυτόχρονα ζητά να του ανατεθεί η ηγεσία των ελληνικών δυνάμεων.
Οι Αθηναίοι και οι Σπαρτιάτες συσκέπτονται και αποφασίζουν να αρνηθούν τους όρους του. Έτσι οι διαπραγματεύσεις αποτυγχάνουν (Ηροδ. Γʼ 162).
Την ίδια περίοδο που γίνεται η μάχη των Θερμοπυλών –κατά τον Τίμαιο- ή η ναυμαχία της Σαλαμίνας –κατά τον Ηρόδοτο και τον Αριστοτέλη-, ο Γέλων με τον Θήμωνα κερδίζουν αντίστοιχη νίκη εναντίον των Καρχηδονίων του Αμίλκα.
Ο στρατός του Αμίλκα αποτελείται από 300.000 άνδρες, 3.000 μεταγωγικά πλοία και 200 πολεμικά. Μετά από τρικυμία που καταστρέφει πολλά πλοία οι δυνάμεις των Καρχηδονίων αποβιβάζονται στην Πάνορμο (Παλέρμο). Από εκεί προχωρούν στην Ιμέρα, ενώ ο στόλος ακολουθεί την ακτή. Ο Αμίλκας έπειτα από επίθεση αιφνιδιάζει τον Θήρωνα που αναγκάζεται να κλεισθεί στα τείχη της Ιμέρας περιμένοντας τη βοήθεια του Γέλωνα.

Αντιθέτως ο Γέλων επικεφαλής 50.000 ιππέων, πλησιάζει τα τείχη της πολιορκημένης πόλης και με τους ιππείς του καταστρέφει την ύπαιθρο, για να εμποδίσει τον ανεφοδιασμό του εχθρού. Ακολούθως, κατορθώνει να παραβιάσει με δόλο το εχθρικό ναυτικό στρατόπεδο, κατά τον Ηρόδοτο. Απόσπασμα από στρατιώτες του Γέλωνα βάζουν φωτιά στα Καρχηδονιακά πλοία ενώ ορισμένοι ιππείς του, εισήλθαν στις πύλες των Καρχηδονίων. Η μάχη γενικεύεται και διαρκεί όλη την ημέρα. Ο Αμίλκας σκοτώνεται στη μάχη. Οι Καρχηδόνιοι εξοντώνονται ή αιχμαλωτίζονται. Η παράδοση μας λέει ότι από τα είκοσι εχθρικά πλοία που σώθηκαν μόνο ένα φθάνει στην Καρχηδόνα. Μετά τη μεγάλη μάχη της Ιμέρας οι Καρχηδόνιοι ζητούν να συνάψουν ειρήνη με τον Γέλωνα. Ο ένδοξος Τήλιος τύραννος δέχεται με τον όρο να τους κτίσουν οι Καρχηδόνιοι δύο ναούς, όπου θα χαράξουν το κείμενο της συνθήκης, καθώς και αποζημίωση 2.000 αργυρά τάλαντα.
Η μάχη της Ιμέρας εξουδετερώνει τον βάρβαρο Καρχηδονιακό κίνδυνο και επιτρέπει στον Γέλωνα να γίνει κύριος ολόκληρης της Σικελίας.
Για τη μεγάλη του νίκη στην Ιμέρα, ο Γέλων στέλνει στους Δελφούς μία χρυσή νίκη επάνω σε χρυσό τρίποδα για τον θεό Απόλλωνα με την επιγραφή: «Γέλον ο Δεονομέν(εος) ανέθεκε τοπόλλονι Συρακόσιος τον τρίποδα και Τεν Νίκεν εργάσατο βίον Διοδόρο υιός Μιλέσιος». Ακόμη και σήμερα σώζεται στον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών η λίθινη βάση του χρυσού τρίποδα. Επίσης, κτίζει ναό προς τιμή της Δήμητρας και της Περσεφόνης, οικοδομεί θησαυρό στην Ολυμπία και ντύνει με χρυσό μανδύα το άγαλμα του Συρακούσιου Δία.

Κυκλοφορεί αναμνηστικό 10δραχμο νόμισμα, το λεγόμενο «δημαρέτειο» αφιερωμένο στη σύζυγό του Δημαρέτη.
Με τη νέα θέση του δωδεκανησιακής καταγωγής τυράννου, δίνεται η δυνατότητα στις σικελικές ελληνικές πόλεις να γνωρίσουν ημέρες μεγάλης οικονομικής, πνευματικής και καλλιτεχνικής άνθησης.
Ο Γέλων ζει δύο ακόμη χρόνια αγαπημένος με τους υπηκόους του. Πεθαίνει το 478 π.Χ. σε ηλικία 62 ετών, παραδίνοντας την εξουσία στον αδελφό του Ιέρωνα.

Additional information